Περιστατικά βίας, οικονομικών πιέσεων και παραμέλησης ηλικιωμένων αναδεικνύονται μέσα από μαρτυρίες και δράσεις ενημέρωσης στο Ωραιόκαστρο, με τους ειδικούς να επισημαίνουν ότι τα περισσότερα θύματα δεν προχωρούν σε καταγγελίες


«Ο σύζυγός σας, σας μιλάει άσχημα, σας χτυπάει και μετά ζητάει συγνώμη. Το καταγγέλλετε; Είναι αυτό βία ή όχι;».

Το ερώτημα αυτό περιλαμβανόταν σε ενημερωτικό υλικό που μοίρασε η Θεοδώρα Πανταζοπούλου, κοινωνική λειτουργός στον Δήμο Ωραιοκάστρου, σε ηλικιωμένες γυναίκες και άνδρες που συμμετείχαν σε πρόσφατη δράση ενημέρωσης για τη βία στην τρίτη ηλικία.

Οι απαντήσεις δεν ήταν πάντα ξεκάθαρες. Για αρκετούς ηλικιωμένους, η κακοποίηση εξακολουθεί να συνοδεύεται από σκέψεις όπως «τι θα πει το χωριό», «αφού μετάνιωσε» ή «μην το μάθει ο κόσμος».

Ο φόβος, η ντροπή και η εξάρτηση από τους ανθρώπους που τους φροντίζουν λειτουργούν συχνά αποτρεπτικά στην καταγγελία.

Παράλληλα, η βία μπορεί να υποβαθμίζεται με δικαιολογίες που σχετίζονται με την ηλικία, την κούραση των φροντιστών ή τη γνωστική έκπτωση. Εκφράσεις όπως «αλλιώς τα είπε, αλλιώς τα κατάλαβα» ή «πώς να καταγγείλουμε τους συγγενείς που μας φροντίζουν;» αποτυπώνουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα θύματα.

Εκβιασμοί για ακίνητα και στέρηση τροφής

«Η κακοποίηση των ηλικιωμένων είναι βουβή και αυτό είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του Σωματείου «Κέντρο Μελέτης Προβλημάτων, Ενημέρωσης και Αλληλεγγύης της 3ης Ηλικίας, Πνοή Ζωής», Νικόλαος Μήττας.

Όπως επισημαίνει, το πρόβλημα παρέμενε για χρόνια σε μεγάλο βαθμό αόρατο, ωστόσο οι παρεμβάσεις του Σωματείου έχουν συμβάλει στην ανάδειξή του μέσα από ημερίδες, εκδηλώσεις και δημόσιες συζητήσεις.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αναφορές περιστατικών κακοποίησης προέρχονται κυρίως από τρίτους και όχι από τα ίδια τα θύματα, τα οποία φοβούνται, ντρέπονται ή εξαρτώνται από τους φροντιστές τους.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση γυναίκας ηλικίας άνω των 90 ετών, η οποία δεχόταν πιέσεις να παραχωρήσει το σπίτι της σε ανθρώπους που την πρόσεχαν.

«Είχαμε μια περίπτωση στην οποία μια ηλικιωμένη γυναίκα, άνω των 90 ετών, δεχόταν πιέσεις από συγκεκριμένους ανθρώπους ώστε με κάθε τρόπο να τους ‘γράψει’ το σπίτι που είχε. Η συμπεριφορά ήταν τελείως εξευτελιστική σε βάρος της. Της στερούσαν ακόμη και το φαγητό. Κάποια στιγμή οι συγγενείς της αντιλήφθηκαν την κατάσταση καθώς τις πιέσεις ασκούσαν άνθρωποι που τη φρόντιζαν και στους οποίους είχε δείξει μεγάλη εμπιστοσύνη», αναφέρει.

Ανάλογα περιστατικά περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Χριστίνα Αλίρη, εντεταλμένη σύμβουλος Στρατηγικού Σχεδιασμού και Εξωστρέφειας του Δήμου Ωραιοκάστρου.

Σε μία περίπτωση, ηλικιωμένος άνδρας αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του και να μετακομίσει σε συγγενή, ενώ άλλα πρόσωπα προχώρησαν στην πώληση του ακινήτου του.

Κατά τη διάρκεια ενημερωτικής εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του ΚΑΠΗ Ωραιοκάστρου, του Δήμου Ωραιοκάστρου και του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, αναδείχθηκαν και άλλες μορφές κακοποίησης.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ψυχολογική βία σε γυναίκες που δεν διαθέτουν δική τους σύνταξη ή οικονομική ανεξαρτησία, η παρακράτηση συντάξεων από συγγενείς και η στέρηση τροφής, φαρμάκων ή απαραίτητων ιατρικών επισκέψεων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ηλικιωμένοι δέχονται πιέσεις να παραχωρήσουν χρήματα ή ακίνητα, υπό την απειλή ότι διαφορετικά θα βρεθούν στον δρόμο ή θα οδηγηθούν σε γηροκομείο.

Σωματική και ψυχολογική βία στην τρίτη ηλικία

Η κακοποίηση δεν περιορίζεται στην οικονομική εκμετάλλευση.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η σωματική βία μέσα στην οικογένεια συνεχίζεται ή εντείνεται με την πάροδο των χρόνων, ενώ τα θύματα δυσκολεύονται να αντιδράσουν.

Σύμφωνα με την κ. Αλίρη, ορισμένες ηλικιωμένες γυναίκες έχουν χάσει την αυτοπεποίθησή τους, θεωρούν τη βίαιη συμπεριφορά μέρος της καθημερινότητάς τους και αδυνατούν να απομακρυνθούν από αυτή τη συνθήκη.

Η κακοποίηση αφορά και ηλικιωμένους άνδρες. Όπως αναφέρεται, το 20% των ηλικιωμένων που υφίστανται βία είναι άνδρες, οι οποίοι μπορεί να στερούνται τη σύνταξη, την τροφή ή τη φαρμακευτική τους αγωγή.

Η κ. Αλίρη σημειώνει επίσης ότι, σύμφωνα με ψυχολόγους, σε ορισμένα περιστατικά εμπλέκονται άτομα με ψυχική νόσο, των οποίων η συμπεριφορά ενδέχεται να παρερμηνεύεται ως απλή κούραση.

Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται αξιολόγηση και παρέμβαση ειδικού, ενώ όταν η συμπεριφορά γίνεται ιδιαίτερα βίαιη και απειλεί την υγεία ή τη ζωή άλλου ανθρώπου, μπορεί να χρειαστεί ακόμη και η απομάκρυνση του ατόμου από το σπίτι.

«Η βία δεν έχει ηλικία», υπογραμμίζει η εντεταλμένη σύμβουλος του Δήμου Ωραιοκάστρου.

Όπως επισημαίνει, τα περιστατικά μπορούν να καταγγέλλονται στην Αστυνομία, ενώ οι γυναίκες που υφίστανται έμφυλη ή ενδοοικογενειακή βία μπορούν να απευθύνονται στη γραμμή SOS 15900 της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Μέσω της γραμμής παρέχεται δυνατότητα υποστήριξης με τη συνδρομή κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγων και ειδικών για νομική βοήθεια.

Η μοναξιά και ο ρόλος των ΚΑΠΗ

Ιδιαίτερη βαρύτητα στο πρόβλημα της κοινωνικής απομόνωσης δίνει ο Νικόλαος Μήττας.

Το Σωματείο «Πνοή Ζωής» έχει καταθέσει στον Δήμο Θεσσαλονίκης πρόταση για τη δημιουργία προγράμματος «ηλεκτρονικού φίλου», με στόχο την επικοινωνία με ηλικιωμένους που σπάνια βγαίνουν από το σπίτι τους.

Η πρόταση προβλέπει εθελοντές οι οποίοι θα επικοινωνούν τηλεφωνικά, δύο φορές την εβδομάδα, με δέκα ηλικιωμένους που θα έχουν εκδηλώσει σχετικό ενδιαφέρον.

Σκοπός είναι να έχουν τη δυνατότητα μιας απλής συζήτησης και ανθρώπινης επαφής, περιορίζοντας το αίσθημα μοναξιάς και απομόνωσης.

«Έχει γίνει η πρόταση και θα εξετάζουμε πώς θα μπορέσουμε να την υλοποιήσουμε», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο αντιδήμαρχος Μέριμνας για την Τρίτη Ηλικία του Δήμου Θεσσαλονίκης, Παντελής Καζαντζίδης.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο στην πρόληψη και στον εντοπισμό περιστατικών κακοποίησης διαδραματίζουν τα ΚΑΠΗ, καθώς οι εργαζόμενοί τους διατηρούν συχνή επαφή με ηλικιωμένους.

Μια ασυνήθιστη αλλαγή στη συμπεριφορά, στον τρόπο ομιλίας ή στην καθημερινότητα ενός ηλικιωμένου μπορεί να αποτελέσει ένδειξη ότι χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

«Μιλάμε με τους ηλικιωμένους που έρχονται στα ΚΑΠΗ. Με μια απλή ερώτηση θα μπορούσε κάποιος να αντιληφθεί κάτι που δεν πηγαίνει καλά. Αν μια ηλικιωμένη μιλάει και συμπεριφέρεται διαφορετικά από ό,τι συνήθως, θα μπορούσε κάποιος από το ΚΑΠΗ να σκεφτεί την πραγματοποίηση ενός ελέγχου. Προσπαθούμε και εμείς στις κλειστές κοινωνίες να έχουμε τον νου μας, να προλαμβάνουμε, να ψάχνουμε το κάτι παραπάνω αλλά θα πρέπει και το ίδιο το θύμα να αντιδρά και να κινητοποιείται», προσθέτει η κ. Αλίρη.

Η αναγνώριση των ενδείξεων κακοποίησης, η ενημέρωση και η έγκαιρη παρέμβαση αναδεικνύονται σε κρίσιμους παράγοντες για την προστασία των ηλικιωμένων, ιδιαίτερα όταν ο φόβος ή η εξάρτηση τους εμποδίζουν να ζητήσουν βοήθεια.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ